HORMON lÀ GÌ … NHỮNG SỨ GIẢ VÔ HÌNH ĐIỀU HÀNH CƠ THỂ

Bạn biết không … cơ thể bạn nếu là 1 vương quốc … thì hormon là… sứ giả thần tốc

Bạn hãy tưởng tượng cơ thể mình là 1 vương quốc khổng lồ:

Mỗi cơ quan là một vùng đất (não, gan, tim, ruột, da…)…

Mỗi vùng có việc riêng cần làm … nhưng phải được điều phối chung bởi một trung tâm chỉ huy.

… Chính vì thế, cơ thể không thể la hét, cầm loa để sai việc, mà phải dùng HORMON … những sứ giả mang mật lệnh siêu nhanh.

Hormon là gì?

Hormon là những “tin nhắn hóa học”, được các tuyến trong cơ thể gửi vào máu để ra lệnh cho nơi khác.

Mỗi hormon là 1 phân tử … có thể làm từ protein, steroid (từ chất béo) …

Chúng được gửi đi từ 1 nơi (tuyến nội tiết) … đi theo máu đến nơi khác để ra lệnh.

Giống như bạn viết tin nhắn trên điện thoại … gửi đến đúng người, đúng lúc … và người đó lập tức hành động.

Ví dụ:

Não bạn thấy lạnh -> ra lệnh tuyến giáp gửi hormon T3/T4 -> cơ thể tăng trao đổi chất … sinh nhiệt.

Bạn ăn đồ ngọt -> tụy gửi Insulin … ra lệnh cho tế bào mở cửa để nhận đường.

Các loại hormone trong cơ thể? Mỗi hormon là một “sứ giả” chuyên biệt … giao đúng lệnh, đúng nơi

Ví dụ:

– Khi đường huyết tăng sau ăn … Insulin … ra lệnh  … “Hạ đường máu xuống” …

– Khi stress, sợ hãi … Adrenaline  … ra lệnh … “Nguy hiểm rồi! Tăng nhịp tim, huy động sức mạnh”

– Khi căng thẳng kéo dài … Cortisol ra lệnh … “Bật chế độ sinh tồn”

– Khi trời tối, không có ánh sáng xanh … Hormone Melatonin  … ra lệnh … “Ngủ đi!”

Khi lạnh, cần trao đổi chất … hormone Thyroid (T3/T4) … ra lệnh … “Tăng tốc độ đốt năng lượng”

Theo chu kỳ sinh lý … Hormone Estrogen/Testosterone … ra lệnh  … “Phát triển cơ quan sinh dục”

Khi dạ dày đầy … hormone leptin … ra  lệnh … “No rồi, đừng ăn nữa”

Khi đói bụng … hormone Ghrelin … ra lệnh  … “Đói rồi, mau kiếm đồ ăn”

Có nghĩa là… Hormon giống như là các vị “đại sứ” luôn đi khắp nơi … để giao chỉ thị … cho các vùng đất trong vương quốc cơ thể.

Cơ chế hoạt động của hormone: Chìa khóa mở cửa

Mỗi hormon khi đến được nơi cần nhận lệnh (tế bào đích) thì:

Nó sẽ tìm đúng ổ khóa (receptor) trên bề mặt tế bào.

Khi “gắn vừa khít” -> tín hiệu được truyền vào trong -> tế bào thay đổi hoạt động.

Ví dụ như:

Insulin gắn vào tế bào -> mở cổng để đường (glucose) đi vào bên trong tế bào.

Adrenaline gắn vào tim -> tăng nhịp đập … bơm máu mạnh hơn.

Hormon không đi một mình … mà luôn có cả hệ thống nhịp nhàng

Cơ thể không chỉ có một hormon hoạt động đơn độc, mà luôn có cặp đối lập …

Có hormon này thì luôn có hormon ngược lại để giữ cân bằng.

Ví dụ:

Insulin giống như “người gác cửa” … hạ đường xuống.

Glucagon lại là “người mở kho” … kéo đường lên.

Nếu chỉ có 1 bên hoạt động mà bên kia không kìm lại, cơ thể sẽ mất kiểm soát như chiếc xe … chỉ có ga mà không có thắng.

Hormon luôn báo cáo với não theo kiểu “đủ rồi thì dừng lại”.

Nếu cơ thể đã có quá nhiều một loại hormon, não sẽ gửi tín hiệu yêu cầu tuyến đó tạm ngừng sản xuất.

Giống như bếp nấu nước, khi đủ nóng thì rơ le sẽ ngắt điện, không cho đun nữa … để không bị trào nồi.

Mỗi hormon có giờ làm việc riêng … xuất hiện theo ca trực.

Melatonin là “cô tiên đêm” … chỉ xuất hiện ban đêm để ru ngủ.

Cortisol là “anh bảo vệ sáng sớm” … giúp cơ thể thức dậy tỉnh táo.

Nếu bạn cho nhầm ca trực quá thường xuyên (thức đêm, ngủ ngày) thì các hormon sẽ rối loạn ca làm … cả cơ thể có thể loạn theo.

Vòng phản hồi: Nếu hormon nào đó tăng quá mức … não sẽ gửi lệnh ngừng sản xuất.

Thời điểm xuất hiện theo chu kỳ: Ví dụ melatonin ban đêm, cortisol buổi sáng.

RỐI LOẠN HORMONE LÀ GÌ? Khi hormon rối loạn … hệ thống chỉ huy lạc nhịp

Bạn thử hình dung … nếu sứ giả giao sai thư, hoặc người nhận không còn ổ khóa phù hợp, thì:

Cơ thể không hiểu chỉ thị, phản ứng sai … rối loạn toàn hệ thống.

Ví dụ:

Kháng insulin … tức là insulin vẫn gửi tín hiệu, nhưng tế bào không nghe -> đường máu cao … tiểu đường.

Thiếu melatonin … tối rồi mà không buồn ngủ … rối loạn giấc ngủ, lão hóa nhanh.

Cortisol cao kéo dài … sẽ phá hệ miễn dịch, teo cơ, viêm mạn tính, trầm cảm.

Ví dụ 1 số cách tự điều chỉnh hormon không cần thuốc

Insulin: nhịn ăn gián đoạn, giảm tinh bột tinh chế, đi bộ sau ăn …

Melatonin: tắt đèn xanh trước ngủ, phơi nắng sáng sớm

Cortisol: thiền đúng cách, thở chậm, ngủ sâu, chạm đất …

Testosterone/Estrogen: tập thể thao, ăn đủ chất béo tốt, giảm stress …

Leptin & Ghrelin: Ăn đúng giờ, ngủ đủ, tránh ăn khuya

TÓM LẠI … MUỐN CHỮA LÀNH TẬN GỐC … BẠN PHẢI HIỂU …

Tế bào là người lính … nhưng hormon là lệnh truyền…